و از اين قبيل است آن‌كه بگويد : فلان شخص براى او فلان اتفاق افتاد يا مبتلا به فلان چيز شد ، بلكه بگويد : براى رفيق ما يا دوست ما چنين ابتلايى پيش آمد كرد ، خداوند ما و او را بيامرزد . اين شخص اظهار دعا و تألم و دوستى و رفاقت مىكند و غيبت خود را با اين امور انجام مىدهد . و خداوند از خبث باطن و فساد نيت او مطلع است . و او به واسطهء جهل خود نمىداند كه غضب حق نسبت به او بيشتر است از جهّال كه متجاهر به غيبت هستند . و از اقسام خفيهء غيبت ، گوش كردن به آن است از روى تعجب ؛ زيرا كه او اظهار تعجب مىكند كه نشاط مغتاب زياده گردد در غيبت و او را وادار به غيبت مىكند به تعجب . مثلًا مىگويد : من تعجب مىكنم از اين حرف ! من تاكنون نمىدانستم آن را ! من از فلانى اين كار را نمىدانستم ! مىخواهد تصديق كند با اين كلماتْ مغتاب را و از او طلب زيادت كند با لطايف ، با آن‌كه تصديق غيبت نيز غيبت است و گوش كردن به آن ، بلكه سكوت كردن در وقت شنيدن آن ، غيبت است » « 1 » انتهى ترجمة كلامه ، رفع مقامه . و گاه شود كه عناوين ديگر بر غيبت نيز افزوده شود و بر فساد و قبح و عقاب آن افزوده گردد ؛ مثل آن‌كه شخص مغتاب در پيش روى آن كس كه غيبت او را كند اظهار دوستى كند و مدح و منقبت از او كند . و اين از مراتب نفاق و دورويى و دوزبانى است كه در اخبار از آن مذمت بليغ شده است . فَفِي الكافي الشَّريف بِإسْنادِه عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ - عليه السَّلام - قَالَ : « من لقي المسلمين بوجهين و لسانين جاء يوم القيامة و له لسانان من نار » « 2 » . فرمايد : « كسى كه ملاقات كند مسلمانان را با دو رو و با دو زبان ، بيايد در روز قيامت و حال آن‌كه از براى او دو زبان است از آتش » . اين است صورت اين عمل قبيح و نتيجهء اين نفاق در عالم آخرت . پناه مىبرم به خداى تعالى از شرّ زبان و نفس امّارهء خود . وَالْحَمْدُ للَّهِ أَوَّلًا وَآخِراً .

--> ( 1 ) - المصنّفات الأربعة ، كشف الريبة ، ص 38 . ( 2 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 343 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب ذي اللسانين » ، حديث 1 .